In vijf afleveringen die over een heel jaar gespreid werden, liep in het magazine een reeks over de politieke inspiratie van Willy Vandersteen, onder de titel :"De voorzichtige Vandersteen". Daarin wordt onder andere aangetoond op welke wijze Suske en Wiske kritiek leveren op de repressie van collaborateurs in België na Wereldoorlog II. Dit thema zou de gemoederen nog jaren beroeren en levert zelfs een halve eeuw later nog stof voor discussie. In deze reeks wordt dan ook de stelling verdedigt dat De Bokkenrijder en De mottenvanger, verhalen die in de jaren veertig in de krant liepen, niet onmiddellijk in album verschenen vanwege het controversiële politieke standpunt dat Vandersteen inneemt. Het tegenhouden van de albums (door de uitgever ?) deed Vandersteen wellicht besluiten de thema’s repressie en politiek in het algemeen in het vervolg te vermijden. Toch was er nog één politiek thema dat hij grondig zou behandelen, omdat het hem zeer nauw aan het hart lag :

Ja Koning, nee Koning

Waar gaat de Koningskwestie over?
De koning was niet direct welkom, omdat de bevolking over zijn terugkeer verdeeld was.

Deze "Koningskwestie""draaide rond het feit dat Leopold III door een deel van de bevolking beschouwd werd als iemand die het gedachtengoed van Hitler en de Nieuwe Orde genegen geweest was, een supercollaborateur dus. Anderen zagen in hem -niet noodzakelijk om diezelfde reden- de sterke man waaraan België behoefte had om orde op zaken te stellen. Trouw aan God, vorst en vaderland waren in die tijd begrippen met een andere betekenis. Het is een complex verhaal, waar historici nog niet helemaal uit zijn, zelfs niet na vijftig jaar, maar daar gaat het ons niet om. Wij willen meer te weten komen over Willy Vandersteen.

De eerste verwijzingen naar de Koningskwestie vinden we terug in Prinses Zagemeel en in De Koning drinkt, verhalen die in de krant verschenen in 1947. Op dat moment wordt over de kwestie nog steeds getwist in het Parlement. Prins Karel, broer van de koning, is regent tijdens Leopolds aanwezigheid. Willy Vandersteen last kleine commentaartjes in, die de ballingschap van de koninklijke familie aanklagen. In 1949 laait de Koningskwestie, die dus al vier jaar de publieke opinie bezighoudt, op in volle hevigheid. Vandersteen besluit er een volledig verhaal aan te wijden : Lambiorix., dat in de krant verschijnt vanaf 26/8/1949. De strip leest als een sleutelroman : Lambiorix, de rechtmatige vorst der Belgen, die zijn volk tijdelijk moet verlaten, is Leopold III. Lambik is als familielid zijn plaatsvervanger en dus in feite Prins-Regent Karel. Het verhaal draait eigenlijk om de machtsstrijd tussen de voor- en tegenstanders van de koning. Vandersteen is optimistisch over de afloop : de koning keert terug en verleent iedereen amnestie (!).

Het land van JA en NEEN

De Bloempot-socialisten

In 1953 richtte de uitgever zich met vertaalde of lichtjes aangepaste albums tot het buitenland en de anderstalige Belgen. Er kwam een franstalige Rode Reeks én een eigen Rode Reeks voor Nederland. Bibbergoud was het eerste album in beide versies. Wie aandachtig gaat vergelijken, kan vaststellen dat noch De bokkenrijders noch De Mottenvanger in deze "buitenlandse" reeksen voorkomen, albums die ook niet meteen in de Vlaamse reeks verschenen omwille van het delicate politieke onderwerp. Dat dergelijke gevoeligheden in die jaren wel degelijk een rol speelden bij het uitbrengen van een Suske en Wiske-album, bewijst De stalen bloempot, Le pot d’acier in het Frans.

Le pot d'acier wordt in de franstalige reeks op het eerste album al aangekondigd als album 3, en zal op de titellijst van de eerst vier albums "in voorbereiding" blijven prijken. De uitgever was dus wel degelijk van plan het verhaal uit te brengen. Het album kwam er echter nooit en verscheen in het Frans slechts in de jaren zeventig(!) in kleur.

In de titellijsten van de franstalige albums is duidelijk te merken dat Le Pot d’ acier steeds maar achteruit geschoven wordt en uiteindelijk vanaf album 5 "onopgemerkt verdwijnt".

De verklaring ligt wellicht voor de hand. De stalen bloempot beschrijft België na de volksraadpleging. In het verhaal worden duidelijke standpunten ingenomen over een koning die terugkeert en de orde wil herstellen. Vandersteen klaagt de (straat)terreur aan die door de tegenstanders georganiseerd wordt. In België kwamen de tegenstanders van Leopold III uit socialistische hoek, zeg maar overwegend uit Wallonië, dat massaal NEEN (NON dus) stemde. In Vlaanderen was een grote meerderheid (72%) vóór de terugkeer van de koning. Geen wonder dus dat het album De stalen bloempot in Vlaanderen een enorm succes werd in 1951. De eerste druk was zelfs onverwacht snel uitgeput, want het werd al samen met het volgende album, Het zingende nijlpaard, herdrukt. Dit blijkt uit de titellijst achteraan de tweede druk van De Stalen Bloempot, waaraan nog snel "in voorbereiding: De Ringelingschat" toegevoegd werd. Die herdruk leidde jarenlang tot verwarring en discussie bij verzamelaars van eerste drukken.

Wie geeft ons één goeie reden waarom een uitgever met een dergelijk succesnummer niet zou uitpakken in zijn "buitenlandse" reeksen? Eenvoudig, bij de bewerking voor de franstalige reeks (voor Brussel en Wallonië) was het verhaal gewoon niet op een onschuldige manier te vertalen. Een tekstuele aanpassing alleen had bijvoorbeeld de kathedraal van Amoras niet kunnen verbergen, die een kopie is van het juweel van Antwerpen. Zij staat symbool voor het katholieke Vlaanderen. En dan de confrontatie tussen koning Suske en zijn tegenstanders…. neen, het verhaal was ook zónder woorden té Vlaams en té koningsgezind.

Was het zo erg?
Was dit alles zo erg dat een onschuldig album van Suske en Wiske ervoor moest wijken? Jazeker, in feite is België in de jaren vijftig op het nippertje ontsnapt aan Noord-Ierse of Joegoslavische toestanden. Het land was verdeeld in twee kampen, het katholieke noorden en het socialistische zuiden, en er kwam gewelddadig straatoproer. Waalse leiders spraken zich openlijk uit voor een onafhankelijk, republikeins Wallonië en uiteindelijk vielen drie doden bij een betoging in Grâce-Berleur in de streek van Luik. Het leger werd zelfs in staat van paraatheid gebracht. Een burgeroorlog werd nipt vermeden door de troonsafstand van Leopold III ten gunste van Boudewijn. Het is allemaal zo lang geleden, dat wie na WOII geboren is, met moeite het precieze verhaal nog kent. Nochtans kan de (cultuur-)historische rol van Willy Vandersteen en Suske en Wiske maar op de juiste manier ingeschat worden als de lezer ook de tijdsgeest en de achtergronden van hun succes beter begrijpt.

Patrick Vranken

(ingekorte versie, zie voor de andere delen het overzicht van de magazines).